Çok kademeli ve karma uyuşmazlık çözüm yöntemleri

Bu web sitesinde de görüldüğü üzere, her uyuşmazlık çözüm yönteminin kendine özgü nitelikleri ve avantajları bulunmaktadır. Birçok durumda en uygun çözüm, bir uyuşmazlığa sadece bir tek yöntem yerine, birden çok yöntemin kademeli olarak uygulanmasıdır. Diğer bir seçenek ise birden fazla yöntemi bir arada kullanmak veya birden çok yöntemin çeşitli özelliklerini bir araya getirerek uyuşmazlığı çözüme ulaştırmaktır (karma).

İster tek, ister ister çok kademeli veya karma olsun hangi çözüm yöntemlerinin uygulanacağını, bir uyuşmazlığın niteliği ve şartları belirler.

Örnek 1: Arabuluculuk ve Tahkim

Çok kademeli çözüm yöntemlerinden en yaygını, arabuluculuk ve tahkimin bir arada kullanıldığı yöntemlerdir.

Birçok uyuşmazlıkta, bahsedilen mekanizma ilk kademede uyuşmazlığın arabuluculuk aracılığıyla dostane çözümünü öngörür. Eger taraflar uyuşmazlık konusunda arabuluculuk sonucunda bir anlaşmaya varamazlarsa, uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi yoluna başvururlar. Böyle bir yaklaşımın asıl nedeni, taraflara, üçüncü kişileri uyuşmazlığa dahil etmeden önce, dostane yollar ile uyuşmazlığın çözülmesi için bir firsat tanımaktır.

Bununla beraber taraflar mekanizmanin işleyişini diledikleri gibi belirleyebilirler. Örneğin taraflar arabuluculuk yöntemini uygulamak üzere tahkim sürecini askıya almaya da karar verebilirler. Arabuluculuk yolu ile bir anlasmaya varılması halinde taraflar, tahkim kurulunun tahkim sürecini durdurmasını ve söz konusu anlaşmanın bir tahkim kararı şeklinde düzenlenmesini talep edebilirler. Böyle bir durum arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın kesin, bağlayıcı ve en önemlisi icra edilebilir hale gelmesini saglar.

Örnek 2: Hukuk davası ve arabuluculuk

Değişik çözüm yollarının bir arada kullanılmasına ilişkin diğer bir örnek de Hamburg yerel mahkemeleri tarafından sunulmaktadır. Bu mahkemeler taraflara hukuk davasını askıya alarak, aralarindaki uyuşmazlığı arabuluculuk yolu ile çözme imkanını sunar.

Seçeneklerden biri, tarafların bir “mahkeme arabulucusu” aracılığı ile uyuşmazlığı çözmeye çalışmalarıdır. Bu çözüm yöntemi “mahkeme içi” arabuluculuk olarak da adlandırılabilir. Böyle bir durumda arabulucu, bu konuda özel olarak eğitilmiş ve nitelikli bir hakim olacaktır. Ancak eğer uyuşmazlık bu yöntem ile çözülemezse, daha sonra uyuşmazlık hakkında karar verecek kişi aynı olamaz. Bu şekildeki bir arabuluculuk sürecinin en önemli avantajı, sonuçta varılan anlaşmanın mahkeme tarafindan kayıt altına alınabilmesi ve dolayısıyla da icra edilebilir olmasıdır. Bu sürece alternatif olarak taraflar ayrıca uyuşmazlığın harici bir arabulucu tarafindan çözülmesine de karar verebilirler.

Örnek 3: İşbirlikçi ve ortak uygulama

İşbirlikçi ve ortak uygulama, karma çözüm yöntemlerinin bir örneğidir. Bu yöntem karma olarak değerlendirilir çünkü arabuluculuğa benzer ama aynı olmayan özelliklere de sahiptir. Her iki yöntemde de kolaylaştırıcı prensipler uygulanmakta olup, taraflar bir anlaşmaya varmak üzere müzakerelerde bulunurlar. Bu süreçte tarafların hukuki temsilcileri taraflara aktif olarak ve doğrudan tavsiyelerde bulunurlar. Bununla birlikte arabuluculukta esas süreç arabulucu tarafindan yürütülmekte olup, tarafların hukuki temsilcileri bu süreçte ufak bir rol oynarlar. Bu sürecin başarılı olmaması durumunda, hukuki temsilciler bu konuda açılacak bir hukuk davasında yer alamazlar. Bu prensibin asıl amacı; hukuki temsilcileri, taraflara bir anlaşmaya varılması konusunda yardımcı olmak konusunda, teşvik etmektir.